เรียนจากข่าว Aviation Explained by Capt.Sopon P.

ทำไมเครื่องบินยังมีเชื้อเพลิงกว่า 1 ตัน แต่กลับประกาศ MAYDAY?

บทเรียนจากเหตุการณ์ Iberia Express Airbus A320 ที่สนามบิน Tenerife โดย Capt. Sopon P.Aviation Explained หลายคนอาจสงสัยว่า “เครื่องบินยังมีน้ำมันตั้งกว่า 1 ตัน ทำไมต้องประกาศ Mayday?” เมื่อไม่นานมานี้ เครื่องบิน Airbus A320 ของสายการบิน Iberia Express ซึ่งทำการบินจาก Madrid ไปยัง Tenerife North ต้องเผชิญสถานการณ์ที่น่าสนใจด้านการบริหารเชื้อเพลิง เหตุการณ์นี้ไม่ได้เกิดจากเครื่องยนต์ขัดข้อง ไม่ได้เกิดจากการรั่วของเชื้อเพลิง และไม่ได้เกิดจากการคำนวณผิดพลาดอย่างชัดเจน แต่เกิดจากสิ่งที่นักบินทั่วโลกต้องเผชิญอยู่เสมอ “การเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์ระหว่างการบิน” เหตุการณ์เกิดอะไรขึ้น เที่ยวบินกำลังลดระดับเข้าสู่สนามบิน Tenerife North แต่สนามบินกำลังใช้ Low Visibility Procedures (LVP) เนื่องจากทัศนวิสัยต่ำ ลูกเรือต้องบินรอ (Holding) ประมาณ 25 นาที เมื่อได้รับอนุญาตให้เข้าทำการบินลงจอด กลับพบว่าทัศนวิสัยยังไม่เพียงพอ จึงต้องทำ Go …

นักบินหญิง จากอดีตสู่อนาคต

ท้องฟ้าไม่เคยเลือกเพศของคนที่จะบิน

เรื่องราวของนักบินหญิง…ที่อาจเปลี่ยนความฝันของใครอีกหลายคน “ครั้งหนึ่ง ผู้หญิงเคยถูกบอกว่า ‘การบินไม่ใช่อาชีพสำหรับผู้หญิง’” ในยุคแรกของการบิน หลายคนเชื่อว่าการควบคุมเครื่องบินเป็นงานที่ต้องอาศัยความแข็งแรง ความกล้าหาญ และการตัดสินใจที่รวดเร็ว ซึ่งล้วนถูกมองว่าเป็นคุณสมบัติของผู้ชาย ผู้หญิงจึงแทบไม่มีโอกาสได้ก้าวเข้าสู่ห้องนักบิน แต่ประวัติศาสตร์พิสูจน์ให้เห็นว่า ความสามารถของมนุษย์ไม่ได้ถูกกำหนดด้วยเพศ มีผู้หญิงกลุ่มเล็ก ๆ ที่กล้าฝันในวันที่ไม่มีใครเชื่อว่าพวกเธอจะทำได้ พวกเธอเรียนบิน สอบใบอนุญาต และขึ้นบินทั้งที่ต้องเผชิญกับอคติจากสังคม หลายคนต้องทำงานหนักกว่าผู้ชายหลายเท่าเพียงเพื่อพิสูจน์ว่าตนเองมีศักยภาพไม่ต่างกัน จากผู้บุกเบิกเหล่านั้น วันนี้นักบินหญิงสามารถพบได้ในแทบทุกสายการบินทั่วโลก พวกเธอบินเครื่องบินโดยสารขนาดใหญ่ ขนส่งผู้โดยสารหลายร้อยชีวิตข้ามทวีป บางคนเป็นครูการบิน บางคนเป็นผู้ตรวจสอบมาตรฐานการบิน บางคนเป็นผู้บริหารด้านความปลอดภัยการบิน และอีกหลายคนเป็นกัปตันที่ได้รับความไว้วางใจไม่ต่างจากเพื่อนร่วมงานชาย สิ่งที่น่าสนใจคือ… เมื่อผู้โดยสารนั่งอยู่ในห้องโดยสาร เครื่องบินไม่ได้บินได้ดีขึ้นเพราะนักบินเป็นผู้ชาย และก็ไม่ได้ปลอดภัยน้อยลงเพราะนักบินเป็นผู้หญิง เครื่องบินตอบสนองต่อความรู้ การฝึกฝน และการตัดสินใจของผู้ควบคุม ไม่ใช่เพศของผู้ที่นั่งอยู่หลังคันบังคับ นักบินทุกคนต้องผ่านมาตรฐานเดียวกัน ผ่านการตรวจสุขภาพเดียวกัน เรียนหลักสูตรเดียวกัน ฝึกในเครื่องจำลองการบินเดียวกัน สอบมาตรฐานเดียวกัน และต้องรักษามาตรฐานเดิมตลอดทั้งอาชีพ นั่นคือเหตุผลที่วงการการบินเป็นหนึ่งในอาชีพที่ความสามารถมีความหมายมากกว่าเพศ อย่างไรก็ตาม แม้ในปัจจุบันสัดส่วนนักบินหญิงทั่วโลกจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่ก็ยังมีจำนวนน้อยเมื่อเทียบกับนักบินชาย ไม่ใช่เพราะพวกเธอทำไม่ได้ แต่เพราะหลายคนยังไม่เคยเชื่อว่าตัวเอง “ทำได้” บางคนไม่กล้าเริ่ม เพราะคิดว่าการบินเป็นอาชีพของผู้ชาย บางคนไม่กล้าฝัน เพราะไม่เคยเห็นแบบอย่าง บางคนล้มเลิกความตั้งใจตั้งแต่ยังไม่ก้าวเข้าสู่โรงเรียนการบิน แต่ทุกครั้งที่มีนักบินหญิงคนหนึ่งสวมเครื่องแบบและเดินขึ้นเครื่องบิน เธอไม่ได้เป็นเพียงนักบินของเที่ยวบินนั้น …

Air Traffic Control

Air Traffic Control (ATC)

เบื้องหลังการบินที่ปลอดภัย นักบินไม่ได้บินเพียงลำพัง ทุกครั้งที่เราเดินทางด้วยเครื่องบิน ผู้โดยสารส่วนใหญ่มักจะเห็นเพียงนักบินที่นั่งอยู่ในห้องนักบิน และลูกเรือที่คอยดูแลภายในห้องโดยสาร แต่ในความเป็นจริง ยังมีบุคคลอีกกลุ่มหนึ่งที่มีบทบาทสำคัญไม่แพ้กัน แม้จะไม่เคยปรากฏตัวให้ผู้โดยสารเห็นเลย นั่นคือ เจ้าหน้าที่ควบคุมจราจรทางอากาศ (Air Traffic Controller หรือ ATCO) หน้าที่ของพวกเขาไม่ใช่การบังคับเครื่องบิน แต่เป็นการบริหารจัดการ “การจราจรบนท้องฟ้า” ให้เครื่องบินหลายพันเที่ยวบินสามารถเดินทางได้อย่างปลอดภัย เป็นระเบียบ และมีประสิทธิภาพตลอด 24 ชั่วโมง หากเปรียบเทียบง่าย ๆ นักบินคือผู้ขับรถ ส่วน Air Traffic Control คือศูนย์ควบคุมการจราจรที่มองเห็นภาพรวมของถนนทั้งประเทศ ทำไมจึงต้องมี Air Traffic Control? ท้องฟ้าอาจดูเหมือนกว้างใหญ่ไร้ขีดจำกัด แต่ในความเป็นจริง เครื่องบินจำนวนมากต้องใช้เส้นทางบินเดียวกัน ในช่วงเวลาเดียวกัน อาจมีเครื่องบินหลายสิบลำ หากไม่มีการจัดลำดับและแยกเครื่องบินอย่างเป็นระบบ ความเสี่ยงในการเข้าใกล้กันมากเกินไปก็จะเพิ่มขึ้นอย่างมาก หน้าที่หลักของ ATC คือ Air Traffic Control ไม่ได้มีเพียงหอบังคับการบิน หลายคนเข้าใจว่า ATC คือเจ้าหน้าที่ที่อยู่บนหอบังคับการบินเท่านั้น แต่จริง ๆ แล้ว …

ป้องกันไม่ให้เครื่องบินชนกันได้อย่างไร

ทำไมเครื่องบินจึงไม่บินชนกัน?

เบื้องหลัง “7 ชั้นของความปลอดภัย” ที่ปกป้องทุกเที่ยวบินบนท้องฟ้า หากคุณเคยนั่งเครื่องบินแล้วมองออกไปนอกหน้าต่าง คุณอาจเคยเห็นเครื่องบินอีกลำบินอยู่ไกล ๆ บนท้องฟ้า และอาจเกิดคำถามขึ้นในใจว่า “บนท้องฟ้ามีเครื่องบินมากมายขนาดนี้ แล้วทำไมมันถึงไม่ชนกัน?” คำถามนี้เป็นคำถามที่ผู้โดยสารจำนวนมากสงสัย และเป็นเหตุผลที่ทำให้หลายคนประหลาดใจเมื่อทราบว่า ในแต่ละวันมีเที่ยวบินพาณิชย์มากกว่า 100,000 เที่ยวบิน เดินทางอยู่ทั่วโลก พร้อมกับเครื่องบินของกองทัพ เครื่องบินธุรกิจ เครื่องบินฝึกบิน และอากาศยานอีกหลายประเภทที่ใช้ห้วงอากาศเดียวกัน แม้ว่าปริมาณการจราจรทางอากาศจะหนาแน่นมาก แต่เหตุการณ์เครื่องบินชนกันกลางอากาศกลับเกิดขึ้นน้อยมากเมื่อเทียบกับจำนวนเที่ยวบินทั้งหมด หลายคนอาจคิดว่าคำตอบคือ “เพราะนักบินเก่ง” หรือ “เพราะหอบังคับการบินคอยควบคุม” แม้ว่าทั้งสองปัจจัยจะมีความสำคัญ แต่ในความเป็นจริง ความปลอดภัยของการบินไม่ได้ขึ้นอยู่กับบุคคลหรือระบบใดระบบหนึ่ง หากแต่เกิดจากการออกแบบ ระบบป้องกันหลายชั้น (Layers of Safety) ซึ่งทำงานร่วมกันอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ก่อนเครื่องบินจะออกเดินทาง จนกระทั่งลงจอดที่ปลายทาง แนวคิดนี้เป็นหัวใจสำคัญของการบริหารความปลอดภัยในการบิน และเป็นเหตุผลที่ทำให้การเดินทางทางอากาศได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในรูปแบบการเดินทางที่ปลอดภัยที่สุดในโลก ชั้นที่ 1 การวางแผนการบิน (Flight Planning) ความปลอดภัยเริ่มต้นตั้งแต่ก่อนเครื่องยนต์จะติด ก่อนออกเดินทาง นักบินหรือพนักงานอำนวยการบิน (Flight Dispatcher) จะจัดทำแผนการบิน (Flight Plan) ซึ่งระบุรายละเอียดสำคัญ เช่น แผนการบินนี้จะถูกส่งให้หน่วยควบคุมการจราจรทางอากาศตรวจสอบ …

วิเคราะห์ประกาศ กพท เรื่องสัมภาระลูกเรือ

วิเคราะห์ประกาศ CAAT เรื่องการควบคุมการรับฝากหรือรับขนสิ่งของโดยสมาชิกลูกเรือ:

วิเคราะห์ประกาศ CAAT เรื่องการควบคุมการรับฝากหรือรับขนสิ่งของโดยสมาชิกลูกเรือ: จากการปฏิบัติตามกฎระเบียบ (Compliance) สู่การบริหารความเสี่ยงเชิงระบบ (Systemic Risk Management) By Capt. Sopon Insights “A Professional Perspective on Aviation Governance, Safety Culture, and Emerging Systemic Risks” การที่สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (CAAT) ออกประกาศเรื่อง “มาตรการควบคุมการรับฝากหรือรับขนสิ่งของโดยสมาชิกลูกเรือของผู้ได้รับใบรับรองผู้ดำเนินการเดินอากาศ พ.ศ. 2569” นับเป็นพัฒนาการที่สำคัญของระบบกำกับดูแลการบินพลเรือนของประเทศไทย และสะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการยกระดับการบริหารความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับบุคลากรการบินในยุคที่ภัยคุกคามมีความซับซ้อนมากขึ้น อย่างไรก็ตาม หากพิจารณาในมุมมองของการบริหารความปลอดภัย การรักษาความปลอดภัยการบิน และการกำกับดูแลเชิงระบบ อาจกล่าวได้ว่า ประกาศฉบับนี้ไม่ได้สร้างหลักการใหม่ขึ้นมา แต่เป็นการทำให้ความคาดหวังและข้อกำหนดที่มีอยู่แล้วในมาตรฐานสากลมีความชัดเจน เป็นรูปธรรม และสามารถบังคับใช้ได้ในระดับองค์กรและระดับกำกับดูแลมากขึ้น สิ่งที่ “มีอยู่แล้ว” ในมาตรฐานการบินสากล ในความเป็นจริง ความเสี่ยงจากการรับฝากหรือรับขนสิ่งของของบุคคลอื่นโดยสมาชิกลูกเรือ เป็นประเด็นที่ครอบคลุมอยู่ภายใต้กรอบการกำกับดูแลระหว่างประเทศมาเป็นเวลานาน ไม่ว่าจะเป็น กล่าวอีกนัยหนึ่ง สายการบินควรมีมาตรการบริหารจัดการความเสี่ยงเหล่านี้อยู่แล้ว แม้จะไม่มีประกาศฉบับนี้ก็ตาม สิ่งที่ CAAT กำลังทำจริง …

Aerodromes vs. Airports and others

Airport, Aerodrome, Airfield และสนามบินประเภทต่าง ๆ

ENGLISH version click here คำศัพท์ที่หลายคนใช้แทนกัน แต่จริง ๆ แล้วแตกต่างกันอย่างไร? เมื่อพูดถึง “สนามบิน” คนส่วนใหญ่มักนึกถึงอาคารผู้โดยสาร เครื่องบินโดยสาร และหอบังคับการบิน แต่ในวงการการบินมีคำศัพท์หลายคำที่ใช้เรียกพื้นที่สำหรับการขึ้นลงของอากาศยาน เช่น Airport, Aerodrome และ Airfield ซึ่งแม้จะมีความเกี่ยวข้องกัน แต่มีความหมายและขอบเขตการใช้งานที่แตกต่างกัน มาทำความเข้าใจกันว่าแต่ละคำหมายถึงอะไร และมีสนามบินประเภทใดบ้างในโลกการบิน Aerodrome คืออะไร? Aerodrome เป็นคำที่มีความหมายกว้างที่สุด ตามนิยามของ ICAO (International Civil Aviation Organization) “A defined area on land or water intended to be used either wholly or in part for the arrival, departure and surface …

SAF Sustainable Aviation Fuel

SAF: เชื้อเพลิงการบินแห่งอนาคต ทางออกของอุตสาหกรรมการบินสู่โลกที่ยั่งยืน

ENGLISH version click here ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา เครื่องบินพาณิชย์ทั่วโลกใช้น้ำมันเชื้อเพลิงประเภท Jet Fuel หรือ Jet A-1 เป็นแหล่งพลังงานหลัก แม้เครื่องยนต์ไอพ่นสมัยใหม่จะมีประสิทธิภาพสูงขึ้นเรื่อย ๆ แต่ปริมาณการเดินทางทางอากาศที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้อุตสาหกรรมการบินยังคงเป็นหนึ่งในภาคส่วนที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับสูง ด้วยเหตุนี้ อุตสาหกรรมการบินทั่วโลกจึงกำลังมองหาแนวทางลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และหนึ่งในเทคโนโลยีที่ได้รับความสนใจมากที่สุดในปัจจุบันคือ SAF (Sustainable Aviation Fuel) หรือ เชื้อเพลิงการบินแบบยั่งยืน หลายฝ่ายมองว่า SAF คือ “สะพานเชื่อม” ระหว่างการบินในปัจจุบันกับการบินไร้มลพิษในอนาคต SAF คืออะไร? SAF หรือ Sustainable Aviation Fuel คือเชื้อเพลิงสำหรับอากาศยานที่ผลิตจากวัตถุดิบหมุนเวียนหรือของเสียต่าง ๆ แทนการใช้น้ำมันดิบจากฟอสซิล แม้จะมีแหล่งกำเนิดต่างจากน้ำมันเครื่องบินแบบดั้งเดิม แต่ SAF ถูกออกแบบให้มีคุณสมบัติทางเคมีใกล้เคียงกับ Jet A-1 มากที่สุด ข้อสำคัญคือ SAF สามารถนำมาใช้กับเครื่องบินและเครื่องยนต์ปัจจุบันได้โดยแทบไม่ต้องดัดแปลงระบบใด ๆ จึงถูกเรียกว่า “Drop-in Fuel” หมายถึงสามารถเติมลงในระบบเชื้อเพลิงเดิมได้ทันที …

Aviation codes, airport code, airline code, IATA code, ICAO code

Call Sign, ICAO และ IATA Codes: ภาษาลับที่ใช้สื่อสารในโลกการบิน

ENGLISH version click here เมื่อเราเดินทางด้วยเครื่องบิน เรามักเห็นรหัสต่าง ๆ ปรากฏอยู่บนตั๋วโดยสาร หน้าจอแสดงเที่ยวบิน หรือแม้แต่ได้ยินจากการสื่อสารระหว่างนักบินกับหอบังคับการบิน เช่น TG102, BKK, VTBS หรือ THA หลายคนอาจสงสัยว่ารหัสเหล่านี้คืออะไร และแตกต่างกันอย่างไร ในความเป็นจริง อุตสาหกรรมการบินทั่วโลกมีระบบรหัสมาตรฐานหลายประเภท เพื่อให้สามารถสื่อสารและปฏิบัติการได้อย่างถูกต้อง ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพ 1. Call Sign คืออะไร Call Sign คือชื่อเรียกทางวิทยุที่ใช้ในการติดต่อสื่อสารระหว่างนักบินและเจ้าหน้าที่ควบคุมจราจรทางอากาศ (ATC) ตัวอย่างเช่น เที่ยวบิน TG102 ของการบินไทย บนวิทยุจะใช้ Call Sign ว่า “THAI One Zero Two” หรือ เที่ยวบิน FD3021 ของ AirAsia จะใช้ Call Sign ว่า “AIRASIA Three Zero …

continued and continuing airworthiness

Continuing Airworthiness vs Continued Airworthiness

ENG version click here สองคำที่คล้ายกัน แต่มี “ขอบเขต” และ “ผู้รับผิดชอบ” ต่างกันอย่างชัดเจน ในวงการการบิน เรามักได้ยินคำว่า หลายครั้งสองคำนี้ถูกใช้ปะปนกันแม้แต่คนในอุตสาหกรรมเองก็ยังสับสนอยู่บ่อยครั้ง เพราะทั้งสองคำเกี่ยวข้องกับ “Airworthiness” หรือ “ความสมควรเดินอากาศ” เหมือนกัน แต่ในความเป็นจริงทั้งสองคำสะท้อน “มุมมอง” และ “หน้าที่รับผิดชอบ” ที่แตกต่างกันในระบบความปลอดภัยการบิน และความเข้าใจเรื่องนี้สำคัญมากสำหรับผู้ที่ทำงานด้าน Airworthiness ไม่ได้จบลงหลังวันรับมอบเครื่องบิน เครื่องบินไม่ได้ปลอดภัยตลอดไปเพียงเพราะผ่านการรับรอง Type Certificate หรือ Certificate of Airworthiness ในวันแรก เมื่อเวลาผ่านไป เครื่องบินต้องเผชิญกับปัจจัยต่าง ๆ เช่น ดังนั้น “ความสมควรเดินอากาศ” จึงต้องถูกดูแลตลอดอายุการใช้งานของอากาศยาน คำถามสำคัญคือ ใครรับผิดชอบอะไร? และนี่คือจุดที่ Continuing Airworthiness และ Continued Airworthiness เริ่มแตกต่างกันอย่างชัดเจน Continuing Airworthiness หน้าที่ของ Operator และระบบซ่อมบำรุง …

แอร์เวย์ ถนนบนฟ้า

Airways — “ถนนบนฟ้า” ที่ทำให้การบินทั่วโลกเป็นระบบ

ENG version click here เมื่อมองขึ้นไปบนท้องฟ้า หลายคนอาจคิดว่าเครื่องบินสามารถบินไปทางไหนก็ได้ แต่ในความเป็นจริง การบินพาณิชย์ส่วนใหญ่ไม่ได้บินแบบอิสระ เครื่องบินจะต้องบินตาม “Airways” หรือ “เส้นทางบิน” ซึ่งเปรียบได้กับถนนหลวงบนท้องฟ้า เพื่อให้การจราจรทางอากาศมีความเป็นระเบียบ ปลอดภัย และสามารถรองรับปริมาณเที่ยวบินจำนวนมหาศาลได้พร้อมกัน Airways ไม่ได้มีเพียงรูปแบบเดียว แต่แบ่งออกเป็นหลายประเภท ตามเทคโนโลยีการนำร่อง ความแม่นยำของระบบ และขีดความสามารถของเครื่องบิน Airways คืออะไร Airways คือเส้นทางการบินที่ถูกกำหนดไว้ล่วงหน้า เชื่อมต่อระหว่างจุดนำร่อง (Navigation Fixes / Waypoints / Navaids) เครื่องบินจะใช้เส้นทางเหล่านี้ในการบินระหว่างสนามบินหนึ่งไปยังอีกสนามบินหนึ่ง โดยอยู่ภายใต้การควบคุมของ Air Traffic Control (ATC) ในอดีต Airways อาศัยสถานีวิทยุนำร่องภาคพื้นดินเป็นหลัก แต่ปัจจุบันกำลังเปลี่ยนเข้าสู่ยุคของดาวเทียมและระบบนำร่องแบบ Area Navigation (RNAV) ประเภทของ Airways 1. Conventional Airways เป็นเส้นทางบินแบบดั้งเดิม อ้างอิงจากสถานีวิทยุนำร่องภาคพื้นดิน เช่น เครื่องบินจะบิน …